Alessandro Baricco - Driemaal bij dageraad

Driemaal bij dageraad is een novelle die reeds werd geconcipieerd in Baricco's vorige roman, Mr. Gwyn, één van mijn favoriete boeken van het afgelopen jaar. In Mr. Gwyn is er op een gegeven moment sprake van een klein boekje van de Brits-Indische schrijver Akash Narayan, genaamd Driemaal bij dageraad. Dit boekje was evenals de schrijver puur fictief, maar na de voltooiing van de roman, groeide bij Alessandro Baricco het idee om dit boekje daadwerkelijk in te vullen en vorm te geven. De schrijver benadrukt in zijn voorwoord dat het niet nodig is de voorgeschiedenis te kennen van Mr. Gwyn om van dit verhaal te kunnen genieten, al kan het ook geen kwaad.

In drie verhalen ontmoeten we twee personages in verschillende periodes van hun leven, maar in een tijdsdimensie los van elkaar. Ze ontmoeten elkaar dus telkens voor de eerste en enige keer. De vrouw is de ene keer een knap, jong en losgeslagen meisje, een andere keer een mooie, complex-loze volwassen vrouw en in het laatste verhaal een mollige vrouw op leeftijd die zich ontfermt over een kind dat beide ouders pas heeft verloren. Het betreft hier geen lineaire evolutie, daar het eerste verhaal start met de volwassen vrouw. Toch leer je na de drie verhalen wel iets over haar gekozen levenspad.

De jongen is in het eerste verhaal een volwassen man die rondhangt in de lobby van een hotel, terwijl hij al wat ouder in het tweede verhaal werkt in een soortgelijk hotel. Dit is trouwens wat de drie verhalen aan elkaar linkt, het uitgangspunt dat beide personages elkaar treffen in een hotel en hun ontmoeting steeds een eindpunt bereikt bij dageraad. De drie ontmoetingen waarbij de betrokken personages binnen korte tijd zich aan elkaar blootgeven, dragen bij aan hun verdere ontwikkeling, zonder dat ze dit evenwel beseffen. De ontmoetingen konden immers in het normale leven nooit plaatsvinden.

Alessandro Baricco heeft met Driemaal bij dageraad een glashelder en uitgekiend literair kunstwerkje afgeleverd, waarin hij ons laat zien wat er met fictie allemaal mogelijk is. De drie verhalen hebben op het eerste zicht weinig met elkaar te maken. Gaandeweg laat hij de lezer meer ontdekken over beide personages en hun verwikkelingen, al blijven er genoeg leemten die de lezer zelf kan invullen.

Alessandro Baricco - Emmaüs

Emmaüs is een verhaal over vier pubervrienden: Luca, Bobby, ‘de Pater' en de ik-verteller. Samen vormen ze het muziekbandje van de parochiegemeenschap. De verteller heeft het altijd uitdrukkelijk over ‘wij' en ‘ons' als hij over het vriendenclubje spreekt. Daarmee benadrukt hij niet alleen hun hechte band, maar ook de radicale tegenstelling die hij ziet tussen mensen die doordrongen zijn van de katholieke leer en de mensen die het zonder die leidraad doen. Die laatsten zijn voor de jongens haast een aparte mensensoort: ‘figuren aan de horizon'. Ze zijn niet deugdzaam, niet voorzichtig, ze kennen geen schaamte, en ze oogsten zowel goed als kwaad.

Daardoor ziet hun leven er rijker en spannender uit, maar verloopt het ook vaak tragisch. Tegelijk gaat er voor de vier jongens een onweerstaanbare aantrekkingskracht uit van het mooie, raadselachtige, promiscue, fatale meisje Andre, dat voor hen duidelijk tot het andere kamp behoort. Totaal gehypnotiseerd wagen zij zich over ‘de grens', en lopen daarbij de nodige kleerscheuren op.

 

 

 

 



Alessandro Baricco - Zonder Bloed

Alessandro Baricco heeft wel meer van die kleine, fijne boekjes geschreven. Zonder bloed is echter van een heel ander kaliber als Zijde en dat is letterlijk bedoeld. Haarfijn, als een filmscène als het ware, vertelt Baricco de gruwelijke gebeurtenis-sen op een afgelegen boerderij op het platteland waar een vader en zijn zoon worden afgemaakt door drie mannen die komen aangereden in een mercedes. De vader weet meteen dat er iets niet pluis is als hij de wagen ziet naderen en gebiedt zijn jonge dochter zich te verschuilen onder een luik. Ze mag er onder geen beding uitkomen zolang ze nog iets hoort. Ze krult zich op en wacht de gruwelijke gebeurtenissen samen met de lezer af.

Manuel Roca is arts en staat gekend als folteraar uit de oorlog, welke wordt niet genoemd. Zijn bijnaam is de Hyena. De drie mannen komen een rekening vereffenen. Ze omsingelen het huis en krijgen hem te pakken. Terwijl ze hem folteren voor begane oorlogsmisdaden, komt de zoon tevoorschijn die een schot lost op het drietal. Ze antwoorden met een regen aan kogels. Daarna steken ze het huis in brand. Enkele dagen later komt een man te paard langs de zwartgeblakerde hoeve en ziet daar het meisje, Nina, wezenloos zitten. Hij neemt haar mee op zijn paard.

Vele jaren later is het meisje een mooie oude vrouw die stopt aan een loterijkraam. De man achter het loket herkent haar meteen. Hij is één van de drie mannen die haar vader hebben vermoord. Hij is ook degene die haar destijds had gevonden, maar haar niet heeft verraden. Ze nodigt hem uit voor een gesprek in een café. Beiden vertellen ze hun waarheid en hun versie van haar geschiedenis. Ze is schuldig aan de dood van de andere twee. De man weet waarvoor ze gekomen is en neemt er vrede mee.

Deze mooie vertelling is opgedeeld in twee hoofdstukken die niet meer van elkaar konden verschillen qua toon en sfeer. Het brute eerste deel trekt je mee in het geweld en het drama, terwijl het tweede deel loutering biedt.

Alessandro Baricco - Zijde

 

Zijde is niet groter en maar iets dikker dan een zakagenda, maar beoordeel deze roman zeker niet op zijn omvang. Zijde is een klein, subtiel geschreven meesterwerkje met fraai gekunstelde zinnen die je voor je plezier meermaals wil herlezen. Het betreft een geschiedenis, en geen verhaal, zoals Alessandro Baricco in de inleiding zelf verwoordt, die zich afspeelt in de negentiende eeuw en die reikt van Zuid-Frankrijk tot in het oneindige, waarmee Japan wordt bedoeld. Een epidemie onder zijderupsen in Europa, maar ook in verdere gebieden als Egypte en Indië, zorgt ervoor dat Hervé Joncourt zijn handel naar daar moet verleggen.

Voor de epidemie boerde Hervé goed als handelaar in minuscule eitjes van larven die later de zijde voortbrengen. Bij het begin van de plaag verlegt hij zijn terrein naar Klein-Azië, maar ook daar worden de rupsen aangetast. Baldabiou, een selfmade-man die ook in zijde handelt, vraagt Hervé om in zijn opdracht naar Japan af te reizen, waar de larven nog onaangetast blijken te zijn. Japan is immers een eiland dat erg schuw staat tegenover inmenging van buitenaf.

 

Clandestien reist Hervé naar het Verre Oosten om daar in contact te komen met Hara Kei die hem voorziet van eitjes die de mooiste zijde voortbrengen. De weverijen van Baldabiou kennen hierdoor een bloeiende handel. In Japan raakt Hervé in de ban van een jonge vrouw met niet-oosterse ogen die aan Hara Kei toebehoort. Als hij het jaar daarop terugkeert, stopt ze hem bij het afscheid een briefje toe met de boodschap "Kom terug, of ik ga dood". 

 

Hervé trekt een derde jaar op rij naar Japan, wat een tocht van drie maanden inhoudt, om dan net op tijd terug te zijn voor de eitjes uitkomen. In Japan staart hij uren in de ogen van het meisje die ingespannen zijn blik beantwoordt. Voor hij terug vertrekt, schenkt zij hem een nacht met een ander meisje. Terug in Zuid-Frankrijk merken de mensen en Hervé's vrouw voorop dat hij veranderd is. Hij bouwt in zijn hoofd een tuin met grote vogelkooi, zoals Harak Kei die heeft. 

Het vierde jaar wordt hem afgeraden naar Japan te trekken, maar Hervé zet zijn wil door en treft het land in oorlog aan. Er blijft niets over van het paleis van Hara Kei en na lang zoeken vindt hij het gezelschap op hun vlucht door het land. Hara Kei beveelt Hervé terug te keren en zijn begeerte voor het meisje op te geven. Hij krijgt haar niet meer te zien en keert zonder eitjes terug. Thuis schakelt hij de werkloze wevers in om zijn tuin af te maken. Gaandeweg groeit het besef dat hij iets najoeg dat hij nooit zou kunnen vangen. Tot hij op zekere dag een brief in Japanse schrift ontvangt.

Zijde zit voor zo'n kort verhaal boordevol bijna ongrijpbare symboliek. De gevangen vogels in de kooi symboliseren de liefde van de man voor zijn vrouw. Elke tocht die Hervé onderneemt is bijna identiek, maar toch weer anders. Zijde is een literaire parel die je meermaals wil herlezen om er telkens iets nieuw in te ontdekken.

Alessandro Baricco - Mr Gwyn

De hedendaagse Italiaanse literatuur heeft niet enkel Sandro Veronesi, er loopt nog een andere Sandro rond, nl. Alessandro Baricco. Sinds 1990 heeft deze een heel oeuvre bijeengeschreven waarvan Land van Glas en Zijde de bekendste romans zijn. Mijn eerste kennismaking betreft meteen zijn meest recente roman, Mr Gwyn die toevallig of niet over het leven van een schrijver gaat. Of toch weer niet? Jasper Gwyn is een gerenommeerde schrijver met drie romans op zijn conto en zijn columns in The Guardian. Op een dag bekruipt hem echter het gevoel dat hij niet langer schrijver wil zijn. Om uitdrukking aan zijn overtuiging te geven, laat hij zelfs een artikel in The Guardian publiceren. Boeken schrijven is een van de 52 dingen die hij nooit meer wil doen.

Na een periode van opluchting begint er toch iets te knagen bij Jasper Gwyn. Hij besluit zijn schrijverschap een totaal nieuwe invulling te geven als kopiist. Het idee ontstaat bij hem na het bezoek aan een kunstgalerij, waar hij portretten ziet van alledaagse mensen in naakte, alledaagse poses. De portretten zijn niet mooi, maar wel eerlijk. Jasper wil geen portretten schilderen, maar schrijven.

Zijn jarenlange vriend en uitgever Tom, die nog steeds hoopt dat Jasper terug gaat schrijven is niet bijster enthousiast. De portretten zijn immers strikt persoonlijk en niet voor publicitaire doeleinden. Met enige terughoudendheid stemt hij er mee in dat het Jasper Rececca, zijn persoonlijke assistente, als eerste portretteert. Wel met de belofte dat, als het op niets uitdraait, Jasper Gwyn terug zal beginnen met schrijven.

Jasper heeft een duidelijk idee over de gewenste werkplek en het creëren van de juiste omstandigheden waarin hij zijn portretten zal schrijven. Rebecca zal zo'n 32 dagen, vier uur per dag, naakt aanwezig zijn in het atelier, terwijl Jasper haar gadeslaat. Na 32 dagen zullen de lampen, speciaal op maat gemaakt, één voor één uitdoven tot ze samen zijn overgeleverd aan de duisternis en de opdracht er op zit.