Eugen Ruge - Nachtbus naar Andalusië

Eugen Ruge maakte zijn literaire debuut reeds op gevorderde leeftijd met het verrassende In tijden van afnemend licht dat met diverse prijzen werd bekroond. In zijn nieuwe roman of uit de kluiten gewassen novelle, Nachtbus naar Andalusië, speelt de Oost-Duitse geschiedenis dit keer geen grote rol, maar het verhaal kent er wel zijn oorsprong. Na de val van de muur beslist een Oostduitse man alles achter te laten. Hij zegt zijn job en zijn huis op en met wat moeite kan hij bijna alle banden met zijn vroegere land doorknippen. Hij besluit naar Spanje te trekken en na een korte passage in Barcelona, dat hem niet echt bevalt, komt hij terecht in het gemoedelijke Cabo de Gata, gelegen in Andalusië.

Daar aangekomen vindt hij niet wat hij had verwacht. In de winter is het er bar en kaal, maar hij blijft ter plaatse en installeert zich als schrijver. Langzaam begint hij er zich thuis te voelen. Later zal hij met weemoed op deze periode terugkijken toen hij nog onbevangen alles met de hand opschreef in schriftjes. Zijn eerste probeersels scheurt hij er zonder schuldgevoel terug uit. Hij voelt zich vrij en niet meer verstikt door het systeem.

Veel contact maakt hij niet met de lokale bevolking. Ze zijn niet erg hartelijk en hij is niet erg nieuwsgierig. Hij maakt kennis met enkele toevallig passerende toeristen, een Brit en een Amerikaan, met wie hij enkele dagen optrekt, waarna ze hun weg weer verderzetten. Hij leert het dorp kennen met zijn kleine gewoontes en raadsels waarover hij zich blijft verbazen. Wat hem nog het meeste verbaast is dat hij, niet geheel tegen zijn wil, hier gelukkig blijkt te zijn.

De plotselinge verschijning van een kat neemt zijn eenzaamheid weg. De kat doet hem denken aan zijn moeder. Hij lokt haar mee naar zijn kamer waar hij het beestje eten geeft en ze blijft overnachten. Gaandeweg begint zijn geldvoorraad te slinken en begint de eentonigheid van zijn gezapige verblijf op hem te wegen. Hij denkt eraan te vertrekken, maar wil de kat, die ondertussen zwanger is geworden, eerst nog helpen te bevallen.

Met Nachtbus naar Andalusië leren we Eugen Ruge van een andere kant kennen. In een haast romantisch verhaal blijven diepere motieven achterwege. Het uitgangspunt is eenvoudig. Een man gaat op zoek naar een plaats waar hij zichzelf kan zijn en aanvaard kan worden. Het resultaat is een kleinschalige, doorleefde roman over lotsbestemming en de nood aan aanvaarding.

Eugen Ruge - In tijden van afnemend licht

In tijden van afnemend licht is de eerste roman van auteur Eugen Ruge, maar dat is er niet aan te merken. Het boek werd in Duitsland uitgeroepen tot boek van het jaar. Het is een heuse familiekroniek tegen de achtergrond van het ontstaan en de neergang van een vergeten land (de DDR). In verschillende periodes volgen we het verhaal van de familie Umnitzer, van grootvader tot kleinkind. Vertrekkend van kort na de tweede wereldoorlog volgen we de familie doorheen de vorige eeuw, langsheen de bouw en de val van de Berlijnse muur, de opmars van het communisme en de toenemende roep om meer democratie. In tijden van afnemend licht is ingedeeld in hoofdstukken die een bepaalde tijdsgeest (jaar) of een bepaalde gebeurtenis (datum) weergeven.

1952-2001

Na een lange ballingschap in Mexico keert Wilhelm Powileit met zijn vrouw terug naar de DDR. De communistische partij haalt het tweetal terug en Wilhelm krijgt een hoge functie toebedeeld. Wilhelm is Charlottes tweede man. Haar eerste man (X Umnitzer) heeft haar twee zoons geschonken, Kurt en Werner, waarvan Werner al vroeg overlijdt. Kurt is tijdens de oorlog als 15-jarige terechtgekomen in een Russisch werkkamp waar hij zijn gevangenisstraf uitzit, om 20 jaar later met zijn vrouw Irina uit ballingschap terug te keren naar de DDR. Kurt schrijft boeken over de Russische leiders en neigt meer naar het socialisme, al kan hij pas echt over de verschrikkingen van zijn verleden schrijven na de dood van zijn stiefvader. Samen met Irina hebben zij een zoon, Alexander die een woelig levensverhaal kent. Hij loopt niet op met politieke idealen en fladdert van de ene naar de andere vrouw. Hij kan zich niet verzoenen met het beperkte leven in de DDR en vlucht uiteindelijk naar het westen. Zijn kortstondige huwelijk met Melitta brengt één zoon voort. Markus lijdt onder de afwezigheid van zijn vader en zal uitgroeien tot een rebels kind die de westerse waarden ontdekt in uitgaan en drugs gebruiken

1 oktober 1989

Dit is niet de dag van de val van de Berlijnse muur, die historische gebeurtenis volgt een maand later, maar voor de familie Umnitzer is het de dag dat alle maskers afvallen. Het is de negentigste verjaardag van de patriarch van de familie, Wilhelm Powileit, overtuigd communist die dweept met Lenin en Stalin en heimelijk neerkijkt op de rest van de familie. Enkel Irina (de vrouw van Kurt) kan zijn waardering wegdragen, daar zij als enige in de oorlog heeft gevochten. Wilhelm wordt op zijn verjaardag gedecoreerd voor zijn verdiensten voor de partij. Kurt besluit die dag zijn memoires te schrijven om zo het dubieuze verleden van Powileit en zijn partij ("De Partij heeft altijd gelijk") aan te klagen. Alexander is afwezig nadat hij besloten heeft te vluchten naar het westen en zo zijn familie te "verraden". De ophanden zijnde opheffing van de Sovjetunie en de afbrokkeling van zijn communistische droom worden Wilhelm uiteindelijk teveel als hij sterft op zijn verjaardag. Hij zou zich gelukkig prijzen dat hij de val van de Berlijnse muur niet meer hoeft te aanschouwen.

2001

Nadat Alexander zijn dementerende vader in Berlijn heeft bezocht en diens geld uit de kluis heeft genomen, besluit hij halsoverkop naar Mexico te reizen. De aanslag op de Twin Towers gaat grotendeels aan hem voorbij. Hij wil vooral in het reine komen met zichzelf, sinds er bij hem Hodgkin is vastgesteld. In Mexico bezoekt hij de plaatsen waar zijn grootouders hebben verbleven. Deze herinneringen laten hem grotendeels koud, maar de rust die Mexico uitstraalt, vooral nadat hij de toeristische trekpleisters heeft verlaten, helpt hem om het leven te nemen zoals het komt. In een schaakspel dat hij ook van bij zijn vader heeft meegenomen, vindt hij brieven die hem terugvoeren naar het verleden en kan hij eindelijk begrip opbrengen voor de starre houding van zijn vader.

In tijden van afnemend licht is een complexe roman die zich maar met mondjesmaat laat ontrafelen. Uit de schrijfstijl van Eugen Ruge valt geenszins af te leiden dat het hier een debuut betreft. Zijn reis door de Duitse geschiedenis van de tweede helft van de vorige eeuw komt voor iemand die niet vertrouwd is met de politieke situatie misschien wel wat technisch over. Gelukkig zijn er voldoende hoofdstukken die geen voorkennis vereisen en de lezer kunnen meeslepen in het verhaal van de familie Umnitzer. Vooraan het boek is trouwens een stamboom van de familie terug te vinden. Geen overbodige luxe, zo blijkt.