J(ohn) M(axwell) Coetzee - Elizabeth Costello

 Wie de lezing van dit boek aanvangt als een roman weze gewaarschuwd want alhoewel de hoofdpersoon Elizabeth Costello in elk afzonderlijk hoofdstuk voorkomt is dit boek een verzameling van diverse essays die onder andere in het Salmagundi Journal, een gezaghebbend intellectueel magazine uitgegeven door het Skidmore College in Saratoga Springs New York verschenen. Het oorspronkelijke boek bevat 8 verhalen; de Engelse uitgave kreeg de ondertitel "Lessen" mee. (deze ondertitel werd in de Nederlandse editie niet overgenomen net als twee verhalen, nl. The Lives of Animals : The Philosophers and the Animals en The Lives of Animals : The Poets and the Animals aangezien deze eerder onder de titel Dierenleven bij uitgeverij Ambo zijn verschenen.

In drie andere romans komt Elizabeth Costello eveneens voor, nl. in Dierenleven, Langzame man en Als een vrouw ouder wordt. Coetzee laat de Australische schrijfster Elizabeth Costello fungeren als zijn alter ego. Veel van zijn Costello-werken integreren diverse van zijn lezingen.                      

 

Elizabeth Costello geboren in 1928 vestigt haar naam als schrijfster met haar vierde roman The House on Eccles Street waarin de hoofdpersoon Marion Bloom, de vrouw van Leopold Bloom, de hoofdfiguur in de roman Ulysses van James Joyce, op literaire congressen wordt uitgenodigd. Wij ontmoeten haar in hoofdstuk 1 in Williamstown Pennsylvania waar zij aan het Altona College de Stowe Award uitgereikt krijgt en er een toespraak "Wat is realisme ?" houdt.

In hoofdstuk 2 wordt ze uitgenodigd voor een vijtiendaagse cruise om er over de roman in Afrika te spreken.

In hoofdstuk 3 reist ze naar Zoeloeland om er de ceremonie van de toekenning van een doctoraat aan haar zuster Blanche die ze reeds 12 jaar niet meer gezien heeft bij te wonen.

In hoofdstuk 4 is ze uitgenodigd om te spreken tijdens een conferentie in Amsterdam over het probleem van het kwaad.

In hoofdstuk 5, het enige waarin Elizabeth Costello thuis in Melbourne is, onderzoekt zij de fysieke verbanden tussen goden en mensen. De basis hiervoor is een gedicht van Susan Mitchell.

In hoofdstuk 6 "Aan de Poort" waar de verwijzing naar Kafka duidelijk aanwezig is moet Elizabeth een geloofsverklaring afleggen om door de poort te komen.

Het boek eindigt ietwat vreemd met "Brief van Elizabeth, Lady Chandos, aan Francis Bacon", waarin zij over haar echtgenoot Lord Philip Chandos schrijft die in extreme geestelijke nood verkeert omdat hij geen bosnimf vindt om haar binnen te dringen.   

Geen makkelijk boek, veeleer ideeën, die je aanzetten om mee te denken doch verwacht niet dat Coetzee je een oplossing aanreikt. Dit is een boek dat meerdere malen dient herlezen te worden. Ik kan daarom niet echt zeggen of ik hiervan genoten heb doch wellicht draagt het wel bij om op termijn zaken beter te begrijpen en de diepgang in het werk van Coetzee te ontdekken.           

J.M. Coetzee - De kinderjaren van Jezus

Mijn eerste kennismaking met de schrijverskunst van J.M. Coetzee is een openbaring. Hij schrijft immers over de kinderjaren van Jezus. Niet dat hij aan geschiedschrijving doet over een van de minder gedocumenteerde periodes in het leven van de heilige man. Hij blijft de vorm van de roman trouw en geeft een eigen invulling met zijn verhaal. Hij plaatst zijn personages in een hedendaagse tijd en plaats, alsof hij het stof van een oude vertelling wil blazen. De kinderjaren van Jezus wist me van vanaf de eerste bladzijde te grijpen, waar andere romans meestal enkele hoofdstukken over doen. Coetzee's roman staat vol bijbelse verwijzingen, maar verraadt toch een kritische ondertoon die de geschiedenis een hak wil zetten.

Zo gaat de roman niet over Jezus, maar over David, een kind dat samen met de man die hem vergezeld als vluchteling aankomt in de stad Novilla. David is niet de echte naam van het kind, maar de naam die ze hem in het vluchtelingenkamp hebben gegeven. Simon heeft als missie een moeder voor het kind te vinden, daar ze sinds hun vlucht van elkaar gescheiden zijn.

Bij hun aankomst is er geen plek in het opvangcentrum en het duurt enkele dagen eer ze hun plaats vinden in deze nieuwe gemeenschap. Eenmaal aangepast ervaart Simon de mensen als zeer welwillend, maar zonder passie. Ze stellen zich tevreden met hard werk en sober eten en verlaten zich niet op hun oude herinneringen, maar worden als het ware schoongewassen door hun nieuwe leven. Alle voorzieningen, sober als ze op het eerste zicht mogen lijken zijn wel gratis en Simon kan samen met de jongen een huisje bewonen en in hun noden voorzien.

Simon sluit vriendschap met Helena en David kan het prima vinden met haar zoon Fidel. Ondanks de vriendschap ontbeert Simon echte passie en blijft hij zoeken naar een moeder voor David. Als hij de chique Ines ziet tennissen in een luxeoord in de bossen, weet hij dat zij de moeder is die David zoekt. Hij weet haar met moeite te winnen voor het idee dat zij Davids moeder is, maar als ze eenmaal toegeeft, eigent ze zich het kind toe als een pop en laat niemand nog in de buurt.

Simon besluit dat zijn taak er op zit en zoekt mogelijkheden om zichzelf te ontplooien. De vele cursussen, waarvan de meeste de Spaanse taal behelzen, kunnen hem maar weinig boeien en ook zijn zoektocht naar vrouwelijk vertier loopt af met een sisser. Hij beseft dat hij de relatie die hij had opgebouwd met de jongen mist en tracht het contact te herstellen.

Ines behandelt David als een baby en omdat ze de jongen op alle fronten gelijk geeft, wordt hij met de dag eigenzinniger. Hij stelt alles in vraag en wil niets aannemen voor wat het is. Hij ziet de dingen anders. Voor Ines is de jongen bijzonder en moet hij ook zo behandeld worden. Simon tracht de jongen te leren lezen en discipline bij te brengen en oppert dat hij naar school moet, maar Ines laat dat niet toe. Omdat Simon nu bijna elke dag bij de jongen is, vormen ze met hun drieën een onconventioneel gezin.

David moet vanaf zijn zes jaar verplicht naar school, maar dat wordt geen succes. De andere kinderen vinden hem vreemd en hij maakt geen vrienden. Hij kan ook geen leiding verdragen en drijft de leraar vaak tot waanzin. Zo pretendeert hij niet te kunnen lezen of schrijven, maar als het er op aan komt blijkt hij het wel te kunnen. Hij zegt ook wonderen te kunnen verrichten.

De school erkent dat de jongen kwaliteiten heeft, maar meent ook dat hij zich door zijn ongezonde gezinssituatie in een eigen fantasiewereld terugtrekt. Men stelt bijzonder onderwijs voor, waarbij David naar een instituut buiten de stad moet. Simon en Ines zien dit niet zitten, maar als ze van rechtswege uit gedwongen worden, besluit Ines met de jongen op de vlucht te slaan. Simon vergezelt hen in hun tocht naar een nieuw leven.

Of Davids echte naam Jezus is of niet, blijft in het midden. Coetzee schetst hier een wispelturige en ondankbare jongen die zijn eigen regels opstelt en op manipulatieve wijze zowel Simon als Ines inlijft als zijn volgelingen. De kinderjaren van Jezus is een magistraal verhaal dat zeer toegankelijk is geschreven. Het laat de lezer achter met meer vragen dan antwoorden. Ook dat maakt deze roman zo onweerstaanbaar.

Te ontdekken : J.M. Coetzee, een schrijversleven

Ondanks de internationale status van J.M. Coetzee als schrijver en literatuurwetenschapper bestond er tot op heden nog geen uitgebreide biografie over de Nobelprijswinnaar. Zuid-Afrikaans letterkundige J.C. Kannemeyer kreeg de volledige mede werking van Coetzee en zijn familie, vrienden en collega’s en hij nam talloze interviews met hen af om een zo compleet mogelijk beeld te vormen van Coetzee.

Het is halverwege de zeventiende eeuw, als Dirk Couché (die later zijn naam als Coetsé gaat schrijven) zich inscheept op de Asia en van Texel naar Kaap de Goede Hoop vaart. Hij komt uit Kampen en vestigt zich met zijn echtgenote als vrije burger in een boerderij, die hij Coetzenburg noemt. Biograaf Kannemeyer heeft zich verdiept in voorouders van John Coetzee en schetst een levendig beeld van de eerste Nederlanders die in Zuid-Afrika gaan wonen. De familie van moederskant komt oorspronkelijk uit Duitsland en onder hen bevinden zich ook enkele schrijvers van romans en tractaten in het Afrikaans. Coetzees vader Jack was advocaat en zijn moeder Vera Wehmeijer was onderwijzeres.

Kannemeyer zet vele misverstanden recht in deze magistrale biografie. Hij belicht onder meer Coetzees houding ten opzichte van het apartheidsregime, zijn deelname aan een studentenprotest op de universiteit van Buffalo, waardoor hij wordt uitgewezen uit de Verenigde Staten, zijn standpunt in de kwestie Salman Rushdie. Hij vertelt over Coetzees eerste stappen in de literatuur en citeert diens eerste lange, epische gedicht, hij gaat in op de ontstaansgeschiedenis van Coetzees romans en geeft voor het eerst achtergrondinformatie over Coetzees huwelijk, zijn kinderen en de manier waarop Coetzee zich voor zijn gezin heeft ingezet.

Deze zorgvuldige biografie is onmisbaar voor iedereen die een van de belangrijkste schrijvers van onze tijd beter wil leren kennen. J.M. Coetzee. Een schrijversleven is een uitstekend gedocumenteerde biografie en een onmisbare bron van informatie voor iedereen die nieuwsgierig is naar de achtergronden en wording van Coetzees indrukwekkende oeuvre en zijn relatie tot Zuid-Afrika. (bron : uitgeverijcossee.nl)

Te ontdekken : Een manier van vriendschap van J.M. Coetzee en Paul Auster

Sinds kort ligt Een manier van vriendschap, een samenwerkingsverband over lange afstand van schrijvers J.M. Coetzee en Paul Auster in de boekhandel. Tussen 2008 en 2011 hebben ze brieven naar elkaar geschreven als manier om hun vriendschap gestalte te geven als men ver van elkaar verwijderd is.

Het uitgangspunt is een onbegrensde dialoog over allerhande onderwerpen die beide schrijvers nauw aan het hart liggen. Hun intensieve briefwisseling van meer dan twee jaar resulteert in een boek over abstracte onderwerpen zoals vriendschap en kindertijd tot de bankencrisis en Franz Kafka. Een must voor fans van één of beide schrijvers.

J.M. Coetzee - Wereld en wandel van Michael K

Het lezen van In Ongenade deed mij naar meer Coetzee verlangen, reden waarom ik zijn eerste Booker Prize winner (1983) heb uitgekozen en ik heb het mij geenszins beklaagd. Ook dit werk behoort tot de wereldliteratuur. Het thema van de éénling die zich staande moet houden binnen een groep, een vaak weerkerend thema in het werk van Coetzee, komt hier aan bod.

Michael K is niet als moeders mooiste geboren (hazenlip) en krijgt het tijdens zijn jeugd hard te verduren. Op jonge leeftijd komt hij in een tehuis terecht, hij krijgt als 15-jarige een baantje bij de gemeentelijke plantsoendienst en door zijn handicap heeft hij geen succes bij de meisjes. Zijn moeder is ernstig ziek en verlangt er naar om nog éénmaal haar geboortedorp te zien. Hij besluit haar er heen te brengen en met de nodige problemen om aan de juiste papieren te geraken besluit hij het er zonder de vereiste documenten op te wagen en vertrekt met moederlief dwars door het door burgeroorlog geteisterde Afrikaanse platteland. Onderweg sterft zijn moeder doch hij zet zijn reis met enkele schamele bezittingen en de as van zijn gecremeerde moeder verder. Op de plaats waar hij meent dat zijn moeder haar jeugd doorgebracht heeft betrekt hij een leegstaande houten woning en probeert er in isolement een nieuw leven op te bouwen. Hij wordt opgepakt en onder verdenking van medewerking met de guerrilla in een kamp opgesloten. Meer dood dan levend ontvlucht hij dit kamp en trekt verder...

Het is bewonderenswaardig en tegelijkertijd ontroerend dat de overlevingsdrang bij Michael K ondanks de vele tegenslagen en ontberingen, zonder uitzicht op een toekomst, de bovenhand neemt.
Afgeschilderd en behandeld door zijn omgeving als een gedrocht voel je waarlijk veel sympathie voor hem en voel je je zelfs gesterkt na lezing van deze schitterende roman.        

J.M. Coetzee - In ongenade

Ik heb dit in 1999 Booker Prize winnende boek van Nobelprijswinnaar John Maxwell Coetzee na al die jaren nog eens gelezen en het blijft nog steeds beklijvend. De hoofdpersoon David Lurie, een 52-jarige gescheiden professor aan de universiteit van Kaapstad, begint een affaire met één van zijn studentes. Het loopt uit de hand, hij erkent schuld t.o.v. een onderzoekscommissie doch weigert berouw te tonen . Hij ontvlucht Kaapstad en trekt zich terug op de boerderij van zijn dochter Lucy. Alles verloopt goed, hij helpt zijn dochter met de verkoop van planten en groenten op de markt, hij neemt de verzorging van de honden in de kennel voor zijn rekening en helpt bij de behandeling van gewonde dieren in een naburig dierenkliniekje, tot zij overvallen worden door 3 zwarten die Lurie zwaar toetakelen en zijn lesbische dochter Lucy verkrachten. Lurie wil dat zijn dochter klacht indient doch deze weigert.